حسنعلى خان افشار
150
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
[ اعمال و ماليات شهر ] و عمالهاى شهر كه به خاكپاى مبارك عرض شد ، دو نفرش كه محمد تقى خان و آقا محمد جواد باشد ، بسيار در امورات ديوانى خدمتگزار و جاننثارند و عاقل و كامل و قابل و چيزدان نسبت به اهالى ديگر مىباشند . و در ايام فترت كه ساير ماليات را خورده و به رعيت ظلم كردهاند ، آنها هيچ از خانه بيرون نيامده و حرفهاى نصيحتآميز به آنهايى كه زياد شرارت و افساد مىكردند ، گفته بودند ، فايده نكرده . از جمله آن دو نفر هم كه مصطفى قلى خان و حاجى رشيد خان باشد ، در ايام فترت بسيار هرزگى و افساد نموده ، ماليات را از رعيت گرفته ، خوردهاند . مصطفى قلى خان بعد از استماع سطوت شاهنشاهى و آمدن سهامالدوله به خوزستان با قشون و توبهاى آتشبار ، به عزم مكه معظمه ، گريخته ، فرار نمودهاند . لكن حاجى رشيدخان گريز را موقوف و تا محال هروى لرستان پسرش شيخ باقر خان را استقبال فرستاده بود . سهامالدوله بعد از ورود به خوزستان « 1 » باز به خود حاجى رشيد خان و پسرش خلعت داده ، ماليات را كه در پيش معروض اليه باشد ، بهقدر هفت هزار تومان موافق قبض دادنى شد . ماليات را كه سهام الدوله حواله داد ، آنوقت معلوم شد كه دو ساله را در ايام فترت و يك سال هم پيش ، مولى فرج إله والى كه حاجى ميرزا آقاسى به شهر دزفول حاكم نموده بود و اعراب و عمّال [ را ] لوطى خود نموده ، ماليات را اكثرش از مردم گرفته ، خورده ، و پوچ كردهاند . در اول ماه ربيع الاول بعد از محاسبه يك جزئى از ماليات دو ساله [ را ] دادند . رعيت از بىچيزى و فقيرى به خانهء شيخ محمد طاهر بست نشستند . معروض اليه به سهام الدوله نوشته بود كه اينها ماليات دو ساله را يك سال نمىتوانند بدهند [ 33 ر ] در ايام فترت زياد ضرر به ايشان خورده ، از رعيتى بازمانده ، كارى نكردهاند . حال فقير شدهاند . بايد تخفيف مرحمت شود . سهام الدوله نوشته بود كه من حالا از ماليات دوساله يك شش ماهه را حواله دادهام كه
--> ( 1 ) . در اصل : بعربستان .